In een recent artikel op psychosenet.nl lees ik een artikel van Jim van Os getiteld ‘Kun je leven met een doodsgedachte?’. In dit stuk bepleit hij het belang van erkennen van en luisteren naar deze wens. Om samen eerst uitgebreid stil te staan bij de doodswens zelf. Wat betekent hij? Waar komt hij vandaan? Wat probeert hij te zeggen?
Als Zijnsgericht therapeut die werkt met mensen met een bipolaire stoornis ben ik ook ervaringsdeskundig op het gebied van doodswensen. Vroeger, in mijn depressies was ik jaloers op mensen met een terminale ziekte. ‘Die mogen wel’, dacht ik dan. Ik had een middel in huis gehaald dat 100% succes zou garanderen en dacht ik: als mijn volgende depressie weer zo heftig is, dan stap ik er uit. Totdat het besef diep binnen kwam ‘dit kan ik niet maken, als ik eruit stap overleeft mijn moeder het niet…’. Ik besloot om deze escape route af te sluiten. ‘Dan maar lijden’ dacht ik.
Fast forward 35 jaar: de bipolaire stoornis ligt al lang achter mij; het middel heb ik weggegooid; ben aan het werk kunnen komen en schoolde me na een ICT carrière om tot Zijnsgericht therapeut. Ik zie regelmatig mensen met een doodswens, hoe kan het ook anders in een flinke depressie. Ik begin met volledig begrip hiervoor en deel dan vaak ook iets over mijn doodswens vroeger. Ik draai het narratief om: het zou bijna gek zijn als je NIET dood wil terwijl je in de hel bent. Natuurlijk, begrijpelijk, echter…. wil je echt dood in de zin van klaar met het leven? Wat hoop je te bereiken met dood zijn, waar verlang je ten diepste naar? Naar rust, naar bevrijding, naar verlichting, naar leven…. Kortom een diep verlangen naar een hele mooie Zijnskwaliteit. Ik benoem dat dit een heel mooi, een heel puur verlangen is en stel dan voor om dit verlangen helemaal te gaan voelen. Iemand sluit de ogen en spreekt hardop uit: ik verlang zó naar rust… Dan: laat dit verlangen in je zo groot mogelijk worden, voel waar het zit in je lichaam, probeer het van kop tot teen te voelen. Maak het maar zo groot als je kunt. Dan vind het wonder plaats: de intens verlangde rust begint voelbaar te worden. Er ontstaat iets van rust. Van ruimte, van bevrijding. Iets van opluchting.
Hier zien we de werkzaamheid van een Zijnsgeoriënteerd principe: door compleet ruimte te maken voor de dwingende drijvende kracht (het intense verlangen naar bevrijding) zónder ernaar te handelen, vindt er een transformatie plaats. Dit is een compleet andere route dan het willen wegduwen, vermijden of tot taboe verklaren van de doodswens. Die route is gevaarlijk en kan leiden tot wat ik noem het ‘Joost Zwagerman effect’. Zeer tegen zelfdoding zijn, er tegen ageren, er zelfs een boek over schrijven en …. het dan toch doen. Het wegduwen van het doodsverlangen maakt dit verlangen juist sterker. Daardoor kan de drang op een onbewaakt moment het zelf overnemen en tot actie overgaan.
Het erkennen, benoemen en onderzoeken van de doodswens is dus uitermate belangrijk zoals Jim in zijn stuk betoogt. Mijn toevoeging hieraan: onderzoek niet alleen rationeel maar sta ook stil bij het onderliggende verlangen en nodig uit om dit ook werkelijk volledig te gaan voelen. Dit haalt de druk van de ketel.